بیمه برای خسارات ناشی از جنگ | مسئولیت بیمه در شرایط جنگی چیست؟

اهمیت بیمه در مدیریت ریسک‌های غیرقابل پیش‌بینی

وقوع حوادث و بلایای طبیعی یا انسانی، همیشه در کمین مردم و کسب‌وکارها است. بیمه به‌عنوان ابزاری مطمئن در مدیریت ریسک‌های غیرقابل پیش‌بینی شناخته می‌شود و از دیرباز، راهی برای جبران بخشی از خسارات مالی و جانی به شمار می‌رود. جنگ، آتش‌سوزی، سرقت، حوادث طبیعی، تصادف، بیماری و مرگ بخشی از ریسک‌هایی هستند که بشر در طول تاریخ با آن‌ها مواجه بوده است. در این میان، بیمه می‌تواند در کاهش پیامدهای این رویدادها نقش حیاتی ایفا کند؛ البته به شرط آنکه تمامی شرایط و استثنائات آن به‌درستی درک و رعایت شود.

تاریخچه راهکارهای بیمه در ارتباط با خسارات ناشی از جنگ

سابقه پوشش بیمه‌ای در مواجهه با خطر جنگ به قرون وسطی و دوران رونق تجارت دریایی در اروپا بازمی‌گردد. در آن دوران، با افزایش خطر حمله دزدان دریایی و ناوگان‌های جنگی، بازرگانان به دنبال راهی برای جبران خسارات وارده به کشتی و کالاهای خود بودند. بیمه‌نامه‌های دریایی نخستین پوشش‌های بیمه برای خسارات ناشی از جنگ بودند. بعدها در دوران جنگ جهانی اول و دوم، بیمه‌های جنگ در حوزه حمل‌ونقل هوایی و زمینی نیز شکل گرفتند.

در قرن بیستم و با شکل‌گیری شرکت‌های بزرگ بیمه در بازارهای جهانی، پوشش‌های خاص جنگی در قالب بیمه‌نامه‌های مکمل و با شرایط ویژه عرضه شدند. موسسات بزرگی مانند لویدز لندن (Lloyd's) از پیشگامان ارائه بیمه‌نامه‌های جنگی برای کشتی‌ها، هواپیماها و اموال بودند. با وقوع جنگ جهانی دوم و خسارات سنگین ناشی از بمباران و درگیری‌ها، بسیاری از کشورها نیز اقدام به راه‌اندازی صندوق‌های جبران خسارت جنگ کردند. این روند تا امروز در قالب بیمه‌های دریایی، هوایی و پروژه‌های بزرگ اقتصادی همچنان ادامه دارد و شرایط آن تحت کنترل نهادهای دولتی و بین‌المللی است.

چرا خطر جنگ در اغلب بیمه‌نامه‌ها استثنا شده است؟

جنگ و پیامدهای آن در ردیف خطراتی قرار دارد که هم پیش‌بینی آن دشوار است و هم میزان و گستره خسارات آن می‌تواند از توان پرداخت شرکت‌های بیمه فراتر رود. به همین دلیل، تقریبا در تمامی بیمه‌نامه‌های رایج، از بیمه خودرو گرفته تا بیمه عمر و درمان، خسارات ناشی از جنگ و درگیری مسلحانه به‌عنوان استثنا درج می‌شود. این قاعده در قوانین بیمه ایران نیز رعایت شده و شرکت‌های بیمه تنها در صورتی که پوشش مخصوص جنگ خریداری شده باشد یا قرارداد جداگانه‌ای منعقد شود، موظف به جبران خسارت در این شرایط خواهند بود.

دلایل دیگر استثنا بودن خطر جنگ در بیمه‌نامه‌ها:

• پیچیدگی‌های حقوقی و سیاسی در تعیین مسببین و مقصران
• احتمال بی‌ثباتی بازار بیمه و اقتصاد در شرایط جنگ

مصادیق عدم پوشش بیمه برای خسارات ناشی از جنگ

در قوانین بیمه ایران، اغلب بیمه‌نامه‌های رایج، صراحتا وقوع جنگ و اغتشاش را از تعهدات خود خارج می‌کنند. این استثنا در بخش شرایط عمومی بیمه‌نامه‌ها به‌وضوح آمده و به معنی عدم پرداخت خسارت در صورت وقوع جنگ، حمله مسلحانه، شورش و قیام است. در ادامه، به تفکیک و با استناد به مقررات بیمه ایران، مصادیق عدم پوشش بیمه در حوزه‌های مختلف را بررسی می‌کنیم تا بیمه‌گذاران از میزان تعهد شرکت‌های بیمه در این مواقع آگاهی بیشتری داشته باشند.

بیمه آتش‌سوزی

در بیمه‌نامه‌های آتش‌سوزی، خساراتی که در اثر جنگ، شورش، بلوا، قیام مسلحانه و اغتشاشات داخلی به اموال وارد شود، از شمول تعهدات شرکت بیمه خارج است. این موضوع در بخش شرایط عمومی بیمه‌نامه صراحت دارد. به عبارت دیگر، اگر در جریان درگیری‌های نظامی یا اغتشاشات عمومی، ساختمانی دچار حریق یا تخریب شود، بیمه‌گذار نمی‌تواند از محل بیمه‌نامه آتش‌سوزی عادی، غرامت دریافت کند؛ مگر آنکه پوشش الحاقی مربوط به این خطرات را جداگانه خریداری کرده باشد.

بیمه بدنه خودرو

در بیمه بدنه خودرو نیز مطابق مقررات بیمه مرکزی، خسارات ناشی از جنگ، شورش، بلوا و اغتشاش به‌عنوان استثنا در بیمه‌نامه قید شده است. بنابراین در صورتی که خودرو بیمه‌شده در اثر بمباران، حمله نظامی، تیراندازی یا درگیری‌های خیابانی آسیب ببیند، شرکت بیمه هیچ مسئولیتی در قبال جبران آن نخواهد داشت. البته برخی بیمه‌ها در شرایط خاص و در صورت خرید پوشش تکمیلی آشوب و بلوا، امکان پرداخت خسارت را فراهم می‌کنند.

بیمه عمر

در بیمه‌های عمر نیز خطر جنگ در بخش استثنائات عمومی بیمه‌نامه قرار دارد. اگر بیمه‌شده در جریان جنگ، حمله مسلحانه یا اغتشاش جان خود را از دست بدهد، شرکت بیمه تنها اصل سرمایه اندوخته را به وراث قانونی پرداخت خواهد کرد و تعهدی در خصوص سرمایه فوت یا پوشش‌های اضافی ندارد. این موضوع در تمامی بیمه‌های عمر انفرادی و گروهی شرکت‌های بیمه ایرانی اعمال می‌شود و پوشش آن نیازمند خرید بیمه‌نامه خاص جنگی خواهد بود.

بیمه درمان تکمیلی

بیمه‌های درمان تکمیلی در شرایط جنگی، اغتشاش، قیام و بلوا تعهدی برای پرداخت هزینه‌های درمانی ناشی از این حوادث ندارند. مطابق با شرایط عمومی این بیمه‌نامه‌ها، صدمات و بیماری‌های ناشی از شرکت در جنگ و شورش در لیست استثنائات قرار دارد. حتی در صورت داشتن بیمه درمان تکمیلی گروهی یا انفرادی، خسارات و هزینه‌های درمانی در این حوادث تنها در صورتی قابل پرداخت است که در قرارداد قید شده و شرکت بیمه پیش‌تر آن را پذیرفته باشد.

بیمه‌های حمل و نقل

در بیمه‌های حمل و نقل دریایی، زمینی و هوایی، خسارات ناشی از جنگ، توقیف نظامی، شورش، قیام و آشوب، جزو استثنائات استاندارد بیمه‌نامه است. به این معنا که اگر محموله بیمه‌شده در جریان جنگ آسیب ببیند یا از بین برود، شرکت بیمه موظف به پرداخت خسارت نیست؛ مگر اینکه بیمه‌گذار پیش از حمل، پوشش بیمه جنگ (War Risk Insurance) را خریداری کرده و در بیمه‌نامه درج شده باشد. این قاعده در حمل‌ونقل‌های داخلی و خارجی حاکم است.

بیمه مسئولیت

در بیمه‌های مسئولیت که خسارات جانی و مالی واردشده به اشخاص ثالث را پوشش می‌دهند، نیز جنگ، قیام، شورش و اغتشاشات از استثنائات بیمه‌نامه هستند. به عبارتی، اگر در اثر جنگ یا اغتشاش، به شخص ثالثی خسارت وارد شود، شرکت بیمه تعهدی به جبران آن ندارد. این موضوع در بیمه‌های مسئولیت مدنی، مسئولیت کارفرما، مسئولیت حرفه‌ای و سایر رشته‌ها به‌صراحت قید شده و لازم است بیمه‌گذاران پیش از عقد قرارداد، به استثنائات دقت کنند.

خبر خوب بیمه ایران در زمینه پوشش خسارات ناشی از جنگ

در پی تحولات اخیر و نگرانی‌های ناشی از شرایط منطقه، شرکت بیمه ایران به عنوان تنها شرکت بیمه دولتی کشور، آمادگی خود را برای ارائه پوشش بیمه‌ای خطر جنگ در بخش منازل مسکونی و بیمه بدنه خودرو اعلام کرده است. این اقدام در راستای ایفای نقش ملی و مسئولیت اجتماعی این شرکت صورت گرفته و هدف آن، ایجاد آرامش خاطر برای شهروندان در شرایط حساس فعلی می‌باشد. به گفته مسئولان بیمه ایران، این پوشش‌ها در قالب بیمه‌نامه‌های آتش‌سوزی منازل و بیمه بدنه خودرو در نظر گرفته شده و طرح‌های فنی ویژه‌ای برای آن در دست بررسی و تدوین قرار دارد.

بیمه ایران با برخورداری از سابقه طولانی، شبکه گسترده شعب و نمایندگان و توان فنی بالا، همواره در بحران‌ها و مقاطع حساس در کنار مردم ایستاده و خدمات بیمه‌ای خود را متناسب با شرایط روز گسترش داده است. این شرکت اعلام کرده که به زودی جزئیات نحوه ارائه این پوشش‌ها و فرآیند دریافت خدمات بیمه‌ای مرتبط از طریق درگاه‌های رسمی اطلاع‌رسانی منتشر خواهد شد تا متقاضیان بتوانند در کوتاه‌ترین زمان از این خدمات بهره‌مند شوند.

پوشش‌های تکمیلی بیمه برای خسارات ناشی از جنگ

بیمه برای خسارات ناشی از جنگ به‌طور کلی در بیمه‌نامه‌های متداول گنجانده نمی‌شود. اما در موارد خاص و بنا به درخواست بیمه‌گذار، امکان خرید پوشش‌های تکمیلی برای این نوع خسارات وجود دارد. این پوشش‌ها بیشتر در بیمه‌های اموال ارزشمند، پروژه‌های صنعتی، حمل‌ونقل دریایی و برخی بیمه‌های حوادث انفرادی قابل ارائه هستند. خرید این پوشش‌ها به بررسی ریسک منطقه، احتمال وقوع درگیری و تایید شرکت بیمه نیاز دارد و غالبا مشمول حق بیمه سنگین‌تری خواهد بود.

پوشش‌های تکمیلی بیمه برای خسارات ناشی از جنگ بیشتر در بیمه‌های آتش‌سوزی صنعتی، بیمه باربری دریایی، بیمه بدنه کشتی و بیمه حوادث انفرادی ارائه می‌شوند. در این بیمه‌ها، در صورتی که بیمه‌گذار خواستار پوشش جنگی باشد، شرکت بیمه پس از بررسی شرایط منطقه، سابقه حوادث و ارزش مورد بیمه، در صورت تایید کارشناسی، الحاقیه پوشش جنگی را صادر می‌کند. معمولا این پوشش در مناطق با ریسک بالا محدود یا غیرقابل ارائه است. در ادامه نکات مهم دیگر را بررسی می‌کنیم.

بیمه‌نامه‌های خاص: بیمه حوادث انفرادی

در بیمه حوادث انفرادی، خطرات پیش‌بینی‌نشده مانند فوت یا نقص عضو ناشی از حوادث غیرعمد تحت پوشش قرار می‌گیرند. اما بیمه برای خسارات ناشی از جنگ در این بیمه‌نامه‌ها به‌طور پیش‌فرض تعریف نشده است. با این حال، در برخی شرکت‌های بیمه، بیمه‌گذار می‌تواند با پرداخت حق بیمه اضافی، پوشش محدود جنگی خریداری کند. این پوشش در مناطقی که جنگ فعال در جریان است یا احتمال درگیری بالا است، قابل ارائه نبوده و در صورت ارائه نیز شروط سخت‌گیرانه و تاییدیه‌های ویژه خواهد داشت.

لزوم گزارش مقامات انتظامی و تایید رسمی

یکی از شروط مهم در پرداخت خسارات مربوط به جنگ، آشوب، بلوا و حتی اغتشاشات داخلی، ارائه گزارش رسمی از مراجع ذی‌صلاح است. در ایران، این مراجع شامل نیروی انتظامی، شورای تامین استان‌ها و فرمانداری‌ها هستند. شرکت‌های بیمه بدون دریافت تاییدیه این نهادها، خسارتی در این خصوص پرداخت نمی‌کنند. حتی در بیمه‌های تکمیلی، گزارش وقوع حادثه و تاییدیه علت بروز خسارت الزامی است. در اغلب موارد، مقامات انتظامی باید صراحتا وقوع جنگ، شورش یا اغتشاش را در گزارش‌های خود قید کنند.

برخی از نکات مهم در این زمینه عبارتند از:

• دریافت تاییدیه شورای تامین استان به‌عنوان شرط اصلی در خسارت‌های جنگ و آشوب
• بدون گزارش کتبی نیروی انتظامی، پرونده خسارت در بیمه بررسی نمی‌شود
• محدودیت زمانی برای ارائه گزارش رسمی معمولا 7 روز کاری است
• تاییدیه استانداری در مناطق جنگی الزام‌آور است
• در حوادث نظامی، تایید ستاد بحران استان الزامی خواهد بود

تفاوت شرایط شرکت‌های بیمه در ارائه این پوشش‌ها

هر شرکت بیمه در ارائه پوشش‌های مربوط به خسارات جنگی و آشوب‌های داخلی، سیاست متفاوتی دارد. برخی شرکت‌ها مانند بیمه ایران، در شرایط خاص و با تاییدیه‌های رسمی، پوشش‌های تکمیلی ارائه می‌کنند. در حالی‌که شرکت‌های خصوصی غالبا این خطر را نپذیرفته یا با حق بیمه‌های بالا و شرایط محدود آن را صادر می‌کنند. لازم است بیمه‌گذار پیش از صدور بیمه‌نامه، در خصوص امکان خرید پوشش‌های جنگ و آشوب از شرکت موردنظر استعلام و شرایط الحاقیه را به‌دقت بررسی کند.

بیمه‌های بین‌المللی جنگ و شرایط بیمه دریایی و هوایی

در بازار بیمه بین‌المللی، بیمه برای خسارات ناشی از جنگ در بیمه‌های دریایی و هوایی جایگاه ویژه دارد. این بیمه‌ها با الحاقیه‌های خاص War Risk Coverage ارائه می‌شوند. در حمل‌ونقل دریایی، کشتی‌ها و بارها در مناطق پرریسک مشمول این الحاقیه شده و نرخ بیمه آن‌ها افزایش می‌یابد. در بیمه هوایی نیز برای هواپیماها، خدمه و محموله‌ها در مسیرهای خطرناک، بیمه جنگی جداگانه صادر می‌شود. این بیمه‌ها در شرکت‌های بین‌المللی معتبر چون Lloyd’s و Swiss Re متداول است. در جدول زیر می‌توانید پوشش‌های بیمه‌ای جنگ در بیمه‌های دریایی و هوایی را مشاهده کنید.

بیمه چتر صنعت؛ پیشرو در صنعت بیمه ایران

شرکت کارگزاری بیمه چتر صنعت از جمله کارگزاران معتبر صنعت بیمه ایران است که با ارائه مشاوره تخصصی در انتخاب و خرید انواع بیمه‌نامه‌های اموال، مسئولیت، عمر و درمان، در بازار بیمه اعتبار بالایی دارد. ما در این شرکت با همکاری شبکه گسترده‌ای از شرکت‌های بیمه، امکان مقایسه نرخ‌ها و پوشش‌های متنوع را برای مشتریان فراهم کرده‌ایم و بهترین بیمه‌نامه‌ها را به شما معرفی می‌کنیم. برای دریافت مشاوره با ما تماس بگیرید.